تألیفی از رضا مرادی غیاث آبادی
برای دانستن تعداد اشخاصی که در سال نخست پادشاهی داریوش یکم کشته شدند، یک سند دست اول و معتبر وجود دارد: کتیبهای که خودش در بیستون نوشته است.
کتیبه داریوش در بیستون
http://ghiasabadi.com/behistun2.html
به سه زبان فارسی باستان، عیلامی و بابلی نوشته شده و آمار تلفات در تحریر
بابلی آن آمده است. نسخههایی از تحریر آرامی آن نیز در بابل و مصر پیدا
شده که همچون تحریر بابلی دربردارنده آمار تلفات هستند.
به
موجب این کتیبه، داریوش در سال نخست پادشاهی خود ۹ قیام داخلی علیه
حاکمیت هخامنشیان (و نه حمله خارجی) را سرکوب کرد و در مجموع حدود ۱۲۰٫۰۰۰
نفر را کشت و ۲۸٫۰۰۰ نفر را به اسارت گرفت.
این
بدان معنا است که علاوه بر این تلفات، چیزی در حدود ۱۰۰٫۰۰۰ زن بیوه،
۱۵۰٫۰۰۰ خانواده داغدار و از هم پاشیده، صدها هزار کودک یتیم و دهها هزار
معلول و مجروح بر جای ماند.
اگر
جمعیت کشور در آن زمان- چنانکه تخمین زده میشود- حدود سه تا پنج میلیون
نفر بوده باشد، میتوان گفت که این بلایا با همه عواقب اجتماعی و اقتصادی
آن، بطور مستقیم دامنگیر ده تا بیست درصد کل جمعیت کشور و بطور غیر مستقیم
دامنگیر همه جامعه شده است.
در اینجا این پرسش پیش میآید که آیا این ادعا درست و مبتنی بر واقعیت است، یا اینکه داریوش این آمار را کم یا زیاد کرده است؟
در پاسخ میتوان گفت که به چند دلیل این آمار بسی بیشتر از آنچه بوده که ثبت شده است:
نخست
به این دلیل که داریوش در چند هنگام و از جمله در شرح سرکوبی گئومات
تعداد تلفات را ثبت نکرده است. دوم اینکه، در چند مورد امکان قرائت متن
کتیبه به دلیل تخریب ممکن نشده است.
سوم و مهمتر از همه اینکه، داریوش به صراحت آورده است: «بخواست اهورامزدا و من، کارهای زیاد دیگری هم کرده شد که در این کتیبه نوشته نشده است.
از
آن روی نوشته نشد، مبادا کسی این کتیبه را بخواند و آنچه به دست من انجام
شده در نظر او غلو بیاید و او را باور نیاید و دروغ پندارد» (سطرهای ۴۵ تا ۵۰ از ستون چهارم تحریر فارسی باستان).
و این نشان از فاجعهای چنان سهمگین دارد که غیر قابل باور به نظر میرسیده است.
با این حال داریوش خود را «راستگو» نامیده و در سطر ۴۳ همان ستون خواسته است که نوشتههایش دروغ انگاشته نشوند.
آیا داریوش «راست» گفته و ۱۲۰٫۰۰۰ نفر را در طول یکسال کشته است و یا «دروغ» گفته و پادشاهی دادگر و اهل مدارا بوده است؟ اگر راست گفته باشد، تا پایان پادشاهی ۳۶ سالهاش چند نفر دیگر را کشته است؟
با
توجه به اینکه داریوش در تکمیل سخنان خود و در تحریر بابلی بند هجدهم و
نوزدهم از ستون یکم گفته است که به خواست اهورامزدا: «ما همه آنان را
کشتیم و هیچ زندهای بر جای نگذاشتیم»، چنین به نظر میرسد که قصد داریوش
از این قتلعامها تنها شکست دشمنان یا مخالفان نبوده است، بلکه برانداختن
نسل آنان را در سر داشته است.
مقصودی
که با خشونت و موفقیت انجام میشود و تا ۳۵ سال بعد، چندان کسی جرأت
اعتراض و قیام و عرضاندام در برابر سیاستهای هخامنشیان را نمییابد.
این مطلب کوتاه علیالقاعده باید مطابق با خوشنودی داریوششاه باشد که در سطرهای ۵۲ تا ۵۶ از ستون چهارم گفته است: «اگر تو این کتیبه را به مردم بازگویی، اهورامزدا ترا یار باشد و عمر طولانی داشته باشی».
برای آگاهی بیشتر از جمله بنگرید به:
لوکوک، پییر، کتیبههای هخامنشی، ترجمه نازیلا خلخالی، زیرنظر ژاله
آموزگار، تهران، انتشارات فرزانروز، ۱۳۸۲، ص ۲۱۶ تا ۲۵۹؛ داندامایف، م.
آ.، ایران در دوران نخستین پادشاهان هخامنشی، ترجمه روحی ارباب، چاپ سوم،
تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۳، ص ۲۹۷٫
King, L. W., and R., Thompson, The sculptures and
inscription of Darius the Great on the Rock of Behistûn in Persia : a new collation of the Persian, Susian and Babylonian texts, London, Longmans, 1907, p. 159.
