پرسش:
خواهشمندم
برای حقیر بفرمایید این آیه قرآن با عظمت را تفسیر کنید
﴿ أَفَغَيْرَ
دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَلَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعًا
وَکَرْهًا وَإِلَيْهِ يُرْجَعُونَ ﴾
آيا
آنها غير از دین خدا مىطلبند؟! و تمام کسانى که در آسمانها و زمين هستند، از روى اختيار
و از روى اجبار، در برابرِ (فرمان) او تسليمند، و همه به سوى او بازگردانده مىشوند.
(آل عمران/83)
پس یعنی
همه مسلونیم بخوایم نخوایم چطوری؟
پاسخ:
با سلام
و درود
در برداشت
تفسیری از این آیه، وجوهی ذکر شده:
1. برخی
معنای اسلام و تسلیم بودن را معنای لغوی و عام آن گرفته اند، که شامل تکوین و تشریع
می شود، لذا همه موجودات، چه به صورت اجباری و تکوینی، و چه به صورت اختیاری و تشریعی،
مسلمان و تسلیم هستند.
2. برخی
معنای تسلیم بودن را اختصاص به معنای تکوینی آن داده که همه موجودات تسلیم امر الهی
هستند.
3. برخی
معنای اسلام را اختصاص به معنای تشریعی و ادیان الهی دانسته اند، که برخی از روی اختیار
و برخی به زور و از روی اجبار، تسلیم شده اند.
4. برخی
معنای اسلام را اختصاص به دین اسلام داده که برخی با اختیار و برخی از روی اجبار اسلام
می آورند.
لذا
نمی توان گفت منظور آیه این است که همه در هر حال، به معنای خاص کلمه، مسلمان و پیرو
دین اسلام ـ که کاملترین و آخرین دین الهی است ـ هستند.
در ادامه
به برداشت های تفسیری مفسران، اشاره می شود.
معنای
عام تسلیم بودن
اسلام
و تسلیم بودن، معنای وسیعی دارد و هر نوع تسلیم بودن حتی تسلیم بودن مخلوقات در برابر
نظام تکوین و هستی را در بر می گیرد.
با این
بیان، تمام موجودات در برابر فرمان الهی مسلمان و تسليمند، زيرا روح اسلام همان تسليم
در برابر حق است، گروهى (مؤمنان) از روى اختيار (طَوْعاً) در برابر «قوانين تشريعى»
تسليمند و گروهى بى اختيار (كَرْهاً) در برابر «قوانين تكوينى».
بنا
بر اين معنى آيه اين است كه كافران با اين كه از قبول اسلام در برابر بخشى از فرمان
هاى خدا سرباز زده اند ناچار به قبول بخش ديگر شده اند.
لذا
این آیه هم شامل موجودات عاقل مى شود و هم غير عاقل. "طوعا" اشاره به موجودات
عاقل و مؤمن است، و "كرها" اشاره به كافران و موجودات غير عاقل. (ر.ک: تفسير
نمونه، ج 2، ص 644)
مراد،
دین اسلام است
كلمه
اسلم به قرينه جمله قبل، مراد همين دين اسلام است نه تسليم افعال الهى؛ و مراد از
«مَنْ فِي السَّماواتِ» ملائكه، و مراد از «وَ الْأَرْضِ» مسلمين هستند نه جميع افراد
بشر.
گرچه
"من" در «مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» شامل جميع می شود ولی قطعا
كسانى كه غير دين الهی را انتخاب کرده اند مانند فرق باطله، از این عموم خارج شده
اند.
و مراد
از «أَسْلَمَ» مجرد اعتراف به وجود خداوند نیست بلکه معتقد بودن به جميع عقائد حقّه
است. (ر.ک: أطيب البيان فی تفسير القرآن، ج 3، ص 271)
مسلمان
افتخاری یا اجباری
"طوعا"
مثل ملائكه و مؤمنى كه از روى مشاهده معجزات و اخلاق انبياء و ادلّه و براهين، با رغبت
هر چه تمام تر ايمان آوردند.
و
"كرها" مثل كسانى كه از ترس جان و مال خود يا به طمع رياست يا منافع مادى
ايمان آوردند. (ر.ک: أطيب البيان فی تفسير القرآن، ج 3، ص 271؛ تفسير منهج الصادقين
في إلزام المخالفين، ج 2، ص 262؛ تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 3، ص 151)
بیانی
دیگر:
طوع
و رغبت براى خصوص اهل آسمان ها است؛ ولى اهل زمين بعضى با توجه به ادله اى كه حقانيّت
اسلام را اثبات مى كرد و از روى اختيار اسلام آوردند، و برخى از آنان با زور شمشير
و يا پس از مشاهده آن چه كه آن ها را وادار مى كرد، به اسلام گرويدند، مانند، به حركت
در آمدن كوه [طور] بالاى سر يهود بنى اسرائيل و يا هنگامى كه خود را به مرگ نزديک مى
ديدند، در اين حال بود كه گفتند: ما به خداى يگانه ايمان داريم. (تفسير جوامع الجامع،
ج 1، ص 188)
تسلیم
بودن تکوینی
منظور
از «اسلم» تسليم شدن تكوينى است، يعنى خداوند در زندگى نظاماتى معيّن كرده، مردم خواه
بخواهند و خواه نخواهند به آن نظامات تسليم هستند، مثلا خدا اراده فرموده كه انسان
ها با چشم ببينند و با گوش بشنوند و همه به اين اراده چه بخواهند و چه نخواهند تسليم
هستند.
اکنون
که همه به نظامات طبيعى و تكوينى خدا تسليم مى باشند و راه فرارى از آن ندارند، چرا
به شريعت و دين خدا كه پيامبران پيمان گرفته اند تن در نمى دهند؟! (تفسير أحسن الحديث،
ج 2، ص 126)
نظر
علامه طباطبایی(ره):
اين
همان اسلامى است كه تمامى ساكنان زمين و آسمان ها را شامل مى شود. لفظ "اسلم"
صيغه ماضى است، كه ظهور دارد بر اين كه ساكنان زمين و آسمان در گذشته تسليم خدا بوده
اند، و اين تسليمى كه در سابق محقق شده تسليمى است تكوينى در برابر امر خدا، نه اسلام
به معناى خضوع بندگى.
مؤيد
و بلكه دليل بر اين معنا جمله "طَوْعاً وَ كَرْهاً" در آخر آيه است. (ترجمه
الميزان، ج 3، ص 519)
همه
تسلیمند
موجودات
آسمان ها و زمين، همگى تسليم خدايند. حتّى اگر در حال عادّى اين سرسپردگى را كتمان
كنند، در حال احساس خطر به ناچار دل به او مى سپارند.
مؤمنان
با ميل و رغبت تسليم او هستند، ولى همگان در زمان احساس خطر يا مرگ يا مغلوب شدن در
جنگ و يا درماندن در استدلال، تسليم او مى شوند.
همه
ذرّات عالم، از كوچک ترين اتم تا بزرگ ترين كرات، همه تابع همان قانونى هستند كه خداوند
بر آن ها حاكم كرده است و هر لحظه مى تواند آن را تغيير دهد. (تفسير نور، ج 2، ص
101)
روایت
تفسیری
عن رفاعة
بن موسى، قال: سمعت أبا عبد الله (عليه السلام) يقول: وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ
وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً. قال: «إذا قام القائم (عليه السلام) لا تبقى أرض
إلا نودی فيها بشهادة أن لا إله إلا الله، و أن محمدا رسول الله»
امام
صادق عليه السلام در مورد اين آيه فرمودند: زمانى كه قائم عليه السلام قيام كند، تمام
سرزمين ها شهادت «لا إله الا الله و محمد رسول الله» سر خواهند داد. (تفسير عيّاشى،
ج 1، ص 183؛ البرهان فی تفسير القرآن، ج 1، ص 650)
